เมื่อไม่นานมานี้ คุณมาทีน (Martin Hoeck) เพื่อนชาวเยอรมันของผม ผู้หลงใหลและมีความศรัทธาต่อประวัติศาสตร์และพระราชประวัติของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 ได้ส่งบทความที่เขาเขียนมาให้ผมอ่าน บทความนี้มีชื่อภาษาเยอรมันว่า Die Gedenktafel für das siamesische Königspaar am Schiffshebewerk Niederfinow – Historische Erinnerung und gelebte Diplomatie แปลเป็นไทยว่า แผ่นป้ายรำลึกถึงพระมหากษัตริย์และพระราชินีแห่งสยาม ณ ลิฟต์ยกเรือ Niederfinow: ความทรงจำทางประวัติศาสตร์และการทูตที่ยังคงมีชีวิต
ผมรู้จักคุณ Martin ในฐานะเพื่อนที่น่ารักมากผู้ที่ให้ความสำคัญกับประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของเยอรมนี และมีความสนใจอย่างจริงจังต่อความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับเยอรมนี โดยเฉพาะการเสด็จประพาสยุโรปของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวในปี พ.ศ. 2477
เมื่ออ่านบทความของเขาแล้ว ผมจึงอยากนำเรื่องราวนี้มาเรียบเรียงและเผยแพร่เป็นภาษาไทย เพื่อให้ผู้สนใจประวัติศาสตร์ได้รู้จักอีกหนึ่งเหตุการณ์สำคัญที่เชื่อมโยงพระมหากษัตริย์ไทยเข้ากับความก้าวหน้าทางวิศวกรรมของเยอรมนี
เรื่องราวนี้ไม่ใช่เพียงเหตุการณ์ในหน้าประวัติศาสตร์ แต่เป็นความทรงจำที่มีความหมายเป็นพิเศษ เพราะผมกับสามีมีโอกาสเข้าร่วมพิธีเปิดแผ่นป้ายรำลึกแห่งนี้ด้วยตนเองเมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569
หากย้อนกลับไปศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับเยอรมนี จะพบว่าทั้งสองประเทศมีความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการมาตั้งแต่วันที่ 7 กุมภาพันธ์ ค.ศ. 1862 หรือ พ.ศ. 2405
ในปีนั้น ราชอาณาจักรสยามและราชอาณาจักรปรัสเซียได้ลงนามในสนธิสัญญาไมตรี การค้า และการเดินเรือ ซึ่งเป็นที่รู้จักในชื่อสนธิสัญญาออยเลนบวร์ก (Eulenburg-Vertrag) โดยฝ่ายปรัสเซียดำเนินการในนามของกลุ่มรัฐเยอรมันที่เกี่ยวข้องกับสหภาพการค้าและศุลกากร
สนธิสัญญาฉบับดังกล่าวนับเป็นจุดเริ่มต้นสำคัญของความสัมพันธ์ระหว่างสยามกับรัฐเยอรมัน ก่อนการสถาปนาจักรวรรดิเยอรมันในปี ค.ศ. 1871 เสียอีก
จากความสัมพันธ์ทางการทูตในระยะแรก ทั้งสองฝ่ายได้พัฒนาเครือข่ายความร่วมมือทางการเมือง การค้า เศรษฐกิจ ตลอดจนการแลกเปลี่ยนความรู้และวัฒนธรรมอย่างต่อเนื่อง
ในเวลาต่อมา ความเชี่ยวชาญด้านวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และวิศวกรรมของเยอรมนีก็มีบทบาทสำคัญต่อกระบวนการพัฒนาประเทศของสยาม โดยเฉพาะในยุคที่สยามกำลังปรับตัวเข้าสู่ความเป็นรัฐสมัยใหม่
ดังนั้น การเสด็จพระราชดำเนินของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว พระมหากษัตริย์สยามไปยังเยอรมนีในเวลาต่อมา จึงมิใช่เหตุการณ์ที่เกิดขึ้นโดยปราศจากพื้นฐานความสัมพันธ์ หากแต่เป็นส่วนหนึ่งของสายสัมพันธ์ที่สองประเทศได้ร่วมกันสร้างมาเป็นเวลาหลายทศวรรษแล้ว
ก่อนจะกล่าวถึงการเสด็จพระราชดำเนินในปี พ.ศ. 2477 ผมอยากพาท่านมาทำความรู้จักกับสถานที่สำคัญแห่งหนึ่งของเยอรมนี นั่นคือ Schiffshebewerk Niederfinow หรือลิฟต์ยกเรือ Niederfinow ซึ่งตั้งอยู่ในรัฐบรันเดินบวร์ค ไม่ไกลจากกรุงเบอร์ลิน (ผมขับรถจากบ้านที่เขต Steglitz เบอร์ลิน ใช้เวลาประมาณ 50 นาที)
ในช่วงต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 ระบบคมนาคมทางน้ำถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของเยอรมนี การขนส่งสินค้าทางเรือเชื่อมโยงเมืองอุตสาหกรรม ท่าเรือ และพื้นที่เศรษฐกิจเข้าด้วยกัน
อย่างไรก็ตาม ภูมิประเทศบางส่วนของเยอรมนีมีความแตกต่างของระดับความสูงอย่างมาก โดยเฉพาะบริเวณเส้นทางน้ำระหว่างแม่น้ำโอเดอร์กับแม่น้ำฮาเฟิล ซึ่งมีความต่างระดับประมาณ 36 เมตร
การเดินเรือผ่านบริเวณดังกล่าวจึงจำเป็นต้องอาศัยระบบประตูน้ำหลายขั้น ส่งผลให้การเดินเรือใช้เวลานานและเกิดข้อจำกัดด้านการขนส่ง
วิศวกรเยอรมันจึงพัฒนาสิ่งก่อสร้างขนาดมหึมาเพื่อแก้ไขปัญหานี้ โดยใช้แนวคิดที่น่าทึ่งอย่างยิ่ง นั่นคือการยกเรือทั้งลำพร้อมน้ำในกระบะรองรับขึ้นไปยังระดับทางน้ำด้านบน
ระบบดังกล่าวไม่ได้ยกระดับน้ำในคลองทั้งหมด แต่ใช้กระบะบรรทุกเรือขนาดใหญ่ซึ่งบรรจุน้ำไว้ภายใน เคลื่อนที่ขึ้นและลงด้วยระบบกลไกถ่วงน้ำหนักและลวดสลิงที่ได้รับการออกแบบอย่างแม่นยำ
ลิฟต์ยกเรือ Niederfinow เปิดดำเนินการเมื่อวันที่ 21 มีนาคม ค.ศ. 1934 หรือ พ.ศ. 2477 หลังผ่านกระบวนการก่อสร้างอันซับซ้อนเป็นเวลาหลายปี
สิ่งก่อสร้างแห่งนี้สามารถยกเรือข้ามระดับความสูง 36 เมตร โดยกระบวนการเดินเรือผ่านระบบใช้เวลาประมาณ 15 นาทีตามบันทึกการเสด็จประพาสในปี 1934
เมื่อเปรียบเทียบกับระบบประตูน้ำหลายขั้นแบบเดิม นวัตกรรมนี้ช่วยลดระยะเวลาและเพิ่มประสิทธิภาพของการคมนาคมทางน้ำได้อย่างมหาศาล
ในยุคนั้น Niederfinow จึงได้รับการยอมรับว่าเป็นหนึ่งในผลงานวิศวกรรมทางน้ำที่ทันสมัยที่สุดในโลก และสะท้อนความสามารถของวิศวกรเยอรมันในการประยุกต์ใช้หลักฟิสิกส์ เครื่องกล และการออกแบบโครงสร้างเหล็กขนาดใหญ่เข้าด้วยกัน ความยิ่งใหญ่ของสถานที่แห่งนี้ไม่ได้อยู่ที่ขนาดของสิ่งก่อสร้างเพียงอย่างเดียว หากแต่อยู่ที่ความสามารถในการเปลี่ยนข้อจำกัดทางธรรมชาติให้กลายเป็นโอกาสทางเศรษฐกิจและการคมนาคมด้วยองค์ความรู้ทางวิศวกรรม
ในวันที่ 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2477 นับเป็นอีกหนึ่งวันที่มีความสำคัญในประวัติศาสตร์ของ Niederfinow
ในวันดังกล่าว พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 7 พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินี เสด็จพระราชดำเนินเยือนลิฟต์ยกเรือ Niederfinow ระหว่างการเสด็จประพาสยุโรป
การเสด็จประพาสยุโรปครั้งนั้นมีทั้งพระราชภารกิจด้านการต่างประเทศ การเยี่ยมชมสถาบันและกิจการสำคัญ ตลอดจนการศึกษาความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีของประเทศต่าง ๆ
จากงานศึกษาของคุณมาทีน เพื่อนของผม (Martin Hoeck) พบว่า พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จถึงกรุงเบอร์ลินเมื่อวันที่ 2 กรกฎาคม ค.ศ. 1934 โดยระหว่างประทับอยู่ในเยอรมนี มีทั้งการพบปะบุคคลสำคัญ การเยี่ยมชมกิจการอุตสาหกรรม และการเสด็จทอดพระเนตรสถานที่สำคัญทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
สำหรับวันที่ 7 กรกฎาคมนั้น มีหลักฐานจากหนังสือพิมพ์ท้องถิ่นและภาพถ่ายร่วมสมัยว่า คณะเสด็จได้รับการต้อนรับที่เมือง Eberswalde ในช่วงใกล้เที่ยงวัน ก่อนเสด็จพระราชดำเนินต่อไปยัง Niederfinow
เมื่อเสด็จถึงลิฟต์ยกเรือ พระองค์และคณะผู้ติดตามได้ทอดพระเนตรโครงสร้างและรับฟังคำอธิบายเกี่ยวกับกลไกการทำงานของสิ่งก่อสร้างอันยิ่งใหญ่แห่งนี้
ความพิเศษของการเสด็จพระราชดำเนินครั้งนี้คือ มิได้เป็นเพียงการทอดพระเนตรสิ่งก่อสร้างจากภายนอกเท่านั้น พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีทรงประทับบนเรือชื่อ Kurmark ซึ่งนำเข้าสู่กระบะยกเรือของ Niederfinow ก่อนที่ระบบลิฟต์จะยกเรือพร้อมน้ำขึ้นจากทางน้ำระดับล่างสู่ทางน้ำระดับบน จึงกล่าวได้ว่าทั้งสองพระองค์ได้ทอดพระเนตรและทรงสัมผัสการทำงานของนวัตกรรมทางวิศวกรรมนี้โดยตรง
หลักฐานจากบันทึกการเดินทาง ซึ่งคุณมาทีนนำมาอ้างอิงในงานวิจัยของเขา ได้บรรยายถึงความแตกต่างของระดับทางน้ำ 36 เมตร ระยะเวลาที่ใช้ประมาณ 15 นาที ตลอดจนความน่าทึ่งของเทคโนโลยีและความเชี่ยวชาญที่ทำให้สิ่งก่อสร้างดังกล่าวสำเร็จลงได้
รายละเอียดเหล่านี้ทำให้เห็นว่า การเสด็จพระราชดำเนินไม่ได้มีความสำคัญเฉพาะด้านพระราชกรณียกิจและความสัมพันธ์ระหว่างประเทศเท่านั้น แต่ยังสะท้อนถึงความสนพระราชหฤทัยต่อความก้าวหน้าของวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในยุคนั้นด้วย
สำหรับ Niederfinow การเสด็จพระราชดำเนินของพระมหากษัตริย์และพระราชินีแห่งสยามเกิดขึ้นหลังจากลิฟต์ยกเรือเปิดใช้งานได้เพียงไม่กี่เดือน จึงเป็นหลักฐานสำคัญที่แสดงให้เห็นว่าสิ่งก่อสร้างแห่งนี้ได้รับความสนใจจากบุคคลสำคัญระดับนานาชาติตั้งแต่ระยะแรกของการดำเนินงาน
แม้จะไม่อาจกล่าวได้ว่าการเสด็จพระราชดำเนินเป็นเหตุให้ Niederfinow เริ่มมีชื่อเสียงในวงการวิศวกรรมโลก แต่เหตุการณ์ครั้งนี้ย่อมสะท้อนสถานะความสำคัญระดับนานาชาติของนวัตกรรมเยอรมันได้อย่างชัดเจน
กาลเวลาผ่านไปหลายสิบปี เรื่องราวการเสด็จพระราชดำเนินของพระมหากษัตริย์สยามในพื้นที่ Eberswalde และ Niederfinow ค่อย ๆ กลายเป็นประวัติศาสตร์ท้องถิ่นที่คนทั่วไปไม่ค่อยรู้จัก
กระทั่งในปี ค.ศ. 2019 คุณมาทีนเริ่มศึกษาประเด็นนี้อย่างจริงจัง หลังได้พบข้อมูลจากการนำเสนอภาพถ่ายเก่าที่เกี่ยวข้องกับพิพิธภัณฑ์เมือง Eberswalde
ภาพถ่ายเหล่านั้นเป็นส่วนหนึ่งของผลงานและคอลเล็กชันของ Hans Borgelt ผู้ทำงานด้านสื่อและการถ่ายภาพ ซึ่งได้บันทึกเหตุการณ์สำคัญของท้องถิ่นไว้
ในบรรดาภาพถ่ายประวัติศาสตร์ มีภาพจำนวนแปดภาพที่เกี่ยวข้องกับการเสด็จพระราชดำเนินของพระมหากษัตริย์และพระราชินีแห่งสยามในเดือนกรกฎาคม ค.ศ. 1934
ภาพเหล่านี้แสดงทั้งเหตุการณ์การรับเสด็จที่ Eberswalde และการเยี่ยมชมลิฟต์ยกเรือ Niederfinow
Martin ซึ่งมีความสนใจด้านเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และภาษาไทย ได้เริ่มสืบค้นหลักฐานเพิ่มเติมจากเอกสารจดหมายเหตุ หนังสือพิมพ์เก่า และภาพถ่ายประวัติศาสตร์
งานวิจัยของเขาช่วยเชื่อมโยงข้อมูลที่กระจัดกระจายอยู่ในเอกสารหลายแหล่งให้กลายเป็นเรื่องราวที่มีลำดับเหตุการณ์ชัดเจนขึ้น
ต่อมาเขาได้เผยแพร่ผลงานเรื่อง Der Besuch des Königs von Siam 1934 in Eberswalde, Niederfinow und der Schorfheide ใน Eberswalder Jahrbuch 2021 ซึ่งเป็นงานศึกษาที่มีความสำคัญต่อการฟื้นฟูความทรงจำเกี่ยวกับการเสด็จพระราชดำเนินครั้งนี้ (https://martin-hoeck.de/wp-content/uploads/2022/02/Hoeck-Martin-Der-Besuch-des-Koenigs-von-Siam_Eberswalder-Jahrbuch-2021.pdf)
สิ่งที่ผมประทับใจคือ บุคคลผู้ริเริ่มศึกษาประวัติศาสตร์ดังกล่าวเป็นชาวเยอรมันที่มองเห็นคุณค่าของเหตุการณ์ซึ่งเกี่ยวข้องกับพระมหากษัตริย์ไทย
นี่เป็นตัวอย่างที่สะท้อนว่า ประวัติศาสตร์มิได้เป็นสมบัติของประเทศใดประเทศหนึ่งเท่านั้น แต่เป็นมรดกทางความทรงจำที่ผู้คนต่างเชื้อชาติสามารถร่วมกันศึกษา อนุรักษ์ และส่งต่อได้
ต่อจากนั้นสิ่งสำคัญของประวัติศาสตร์กำลังเกิดขึ้นอีกครั้งหนึ่ง ใน 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 การกลับมาของความทรงจำหลังผ่านไป 92 ปี
จากการค้นคว้าวิจัยที่เริ่มต้นเมื่อหลายปีก่อน ความพยายามของคุณมาทีนได้พัฒนาไปสู่การจัดทำแผ่นป้ายรำลึกถึงการเสด็จพระราชดำเนินของพระมหากษัตริย์และพระราชินีแห่งสยาม ณ ลิฟต์ยกเรือ Niederfinow
ในที่สุด วันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 ก็มีพิธีเปิดแผ่นป้ายรำลึกแห่งประวัติศาสตร์ดังกล่าวอย่างเป็นทางการ
แผ่นป้ายนี้จัดทำขึ้นทั้งภาษาเยอรมันและภาษาไทย พร้อมภาพถ่ายประวัติศาสตร์จากหอจดหมายเหตุแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี (Bundesarchiv) ซึ่งแสดงเหตุการณ์เมื่อครั้งทั้งสองพระองค์ประทับบนเรือ Kurmark ในปี ค.ศ. 1934
การจัดทำแผ่นป้ายมิได้มีความหมายเพียงการบันทึกว่าเคยมีพระมหากษัตริย์จากต่างประเทศเสด็จเยือนสถานที่แห่งนี้ แต่ยังเป็นการนำประวัติศาสตร์ท้องถิ่นกลับมาเชื่อมโยงกับประวัติศาสตร์ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ
ในพิธีดังกล่าว นายจิตติพัฒน์ ทองประเสริฐ เอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงเบอร์ลิน (ในขณะนั้น) ได้เข้าร่วมพิธีพร้อมคณะผู้แทนจากสถานเอกอัครราชทูต โดยมี Martin Hoeck ประธานมูลนิธิ Hoeck-Stiftung และผู้แทนจากหน่วยงานด้านคมนาคมทางน้ำของเยอรมนีเข้าร่วมด้วย
อีกหนึ่งความพิเศษของวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 คือเป็นวันครบรอบ 100 ปีแห่งพระบรมราชาภิเษกของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว
ดังนั้น การเปิดแผ่นป้ายรำลึกในวันดังกล่าวจึงมีความหมายทางประวัติศาสตร์เป็นพิเศษ
เอกอัครราชทูตไทยได้กล่าวถึงความสำคัญเชิงสัญลักษณ์ของสถานที่แห่งนี้ว่า ลิฟต์ยกเรือ Niederfinow มิได้สะท้อนเพียงความยิ่งใหญ่ของวิศวกรรมเยอรมัน แต่ยังเป็นสัญลักษณ์ของการแลกเปลี่ยน การพบปะ และความเคารพซึ่งกันและกันระหว่างประเทศ
แผ่นป้ายรำลึกจึงเป็นมากกว่าการบันทึกเหตุการณ์ครั้งหนึ่งในอดีต หากยังเป็นเครื่องหมายแห่งมิตรภาพที่สั่งสมระหว่างไทยกับเยอรมนีมาอย่างยาวนาน
วันอากาศหนาวที่หัวใจกลับอบอุ่นด้วยความภาคภูมิใจ สำหรับผม วันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569 มีความหมายมากกว่าที่จะอธิบายได้ด้วยข้อมูลประวัติศาสตร์เพียงอย่างเดียว
วันนั้น ผมกับสามีมีโอกาสเข้าร่วมพิธีเปิดแผ่นป้ายรำลึกในฐานะผู้ติดตามจากสถานเอกอัครราชทูตไทย ณ กรุงเบอร์ลิน แม้อากาศของเยอรมนีในวันนั้นจะหนาวเย็น แต่หัวใจของผมกลับรู้สึกอบอุ่นด้วยความภาคภูมิใจอย่างบอกไม่ถูก
การได้ยืนอยู่ ณ สถานที่เดียวกับที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีเคยเสด็จพระราชดำเนินมาเมื่อ 92 ปีก่อน ทำให้ผมรู้สึกว่าประวัติศาสตร์ที่เคยอ่านจากหนังสือได้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง
ยิ่งเมื่อได้เห็นภาพประวัติศาสตร์บนแผ่นป้ายรำลึกและได้รับรู้ว่าเรื่องราวนี้ถูกนำกลับมาเผยแพร่โดยความตั้งใจของเพื่อนชาวเยอรมัน ผมยิ่งตระหนักถึงคุณค่าของการอนุรักษ์ความทรงจำร่วมกัน
ผมรู้สึกขอบคุณ Martin และผู้เกี่ยวข้องทุกฝ่ายที่ร่วมกันทำให้เหตุการณ์สำคัญนี้กลับมาเป็นที่รู้จักอีกครั้ง
บางครั้งความสัมพันธ์ระหว่างประเทศอาจดูเป็นเรื่องไกลตัว เต็มไปด้วยพิธีการทางการทูตและการเจรจาระดับรัฐบาล แต่ในวันนั้นผมได้เห็นว่า มิตรภาพระหว่างประเทศสามารถปรากฏอยู่ในสิ่งเรียบง่ายได้เช่นกัน ไม่ว่าจะเป็นภาพถ่ายเก่า แผ่นป้ายรำลึก การสนทนาระหว่างผู้คน หรือความตั้งใจของใครสักคนที่จะรักษาประวัติศาสตร์ไว้
ภายหลังพิธีเปิดแผ่นป้ายรำลึก คณะผู้แทนจากสถานเอกอัครราชทูตไทยยังได้มีโอกาสเยี่ยมชมลิฟต์ยกเรือ Niederfinow แห่งใหม่
การเยี่ยมชมดังกล่าวทำให้เห็นความต่อเนื่องของพัฒนาการด้านวิศวกรรมเยอรมัน จากสิ่งก่อสร้างทางประวัติศาสตร์ที่เปิดใช้งานในปี ค.ศ. 1934 สู่ระบบคมนาคมทางน้ำสมัยใหม่ที่ได้รับการพัฒนาเพื่อตอบสนองต่อความต้องการในปัจจุบัน
ดังนั้น Niederfinow จึงเป็นพื้นที่ที่อดีตและปัจจุบันดำรงอยู่เคียงข้างกันอย่างน่าสนใจ
ลิฟต์ยกเรือเก่าเป็นหลักฐานแห่งความสามารถของวิศวกรในยุคก่อน ขณะที่ลิฟต์ยกเรือแห่งใหม่สะท้อนการพัฒนาองค์ความรู้และเทคโนโลยีอย่างต่อเนื่อง
สำหรับผู้สนใจประวัติศาสตร์อุตสาหกรรม สถานที่แห่งนี้จึงมิใช่เพียงแหล่งท่องเที่ยว แต่เป็นพื้นที่เรียนรู้ว่ามนุษย์สามารถใช้ความรู้ทางวิทยาศาสตร์และวิศวกรรมพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานขนาดใหญ่เพื่อเอาชนะข้อจำกัดของภูมิประเทศได้อย่างไร
ในบทความของคุณมาทีน บรรยายถึงในช่วงเย็นของวันเดียวกัน มูลนิธิ Hoeck-Stiftung ได้จัดกิจกรรม Diplomatischer Salon – Die Welt zu Gast in Eberswalde หรือ “วงสนทนาทางการทูต: ต้อนรับโลกสู่เมืองเอเบิร์สวัลเดอ” ณ Haus Schwärzetal
กิจกรรมดังกล่าวมีผู้เข้าร่วมกว่า 150 คนจากแวดวงการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม
ภายในงานมีการกล่าวสุนทรพจน์ของเอกอัครราชทูตไทย รวมถึงการสนทนาที่ดำเนินรายการโดย Martin Hoeck เพื่อเชื่อมโยงเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์เข้ากับประเด็นความสัมพันธ์ระหว่างประเทศในปัจจุบัน
เอกอัครราชทูตไทยได้เน้นย้ำแนวคิดสำคัญว่า ความสัมพันธ์ที่ยั่งยืนระหว่างรัฐมิได้เกิดขึ้นจากการดำเนินงานในระดับรัฐบาลเพียงอย่างเดียว แต่ยังได้รับการหล่อหลอมผ่านการพบปะและปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้คนในระดับท้องถิ่นเมืองต่าง ๆ เช่น Eberswalde สามารถมีบทบาทสำคัญในการส่งเสริมความสัมพันธ์ระหว่างประเทศได้ โดยการนำเรื่องราวทางประวัติศาสตร์กลับมาเผยแพร่และใช้เป็นพื้นฐานสำหรับการสนทนาแลกเปลี่ยนทางวัฒนธรรม
ผมเห็นด้วยอย่างยิ่งกับแนวคิดนี้ เพราะความสัมพันธ์ระหว่างประเทศที่มั่นคงไม่ได้ขึ้นอยู่กับสนธิสัญญาหรือความร่วมมือของรัฐบาลเท่านั้น แต่ยังต้องอาศัยความเข้าใจ ความไว้วางใจ และความรู้สึกผูกพันระหว่างประชาชนของทั้งสองประเทศด้วย
เมื่อมองย้อนกลับไปจากปี ค.ศ. 1862 ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นของความสัมพันธ์ทางการทูตgrnjvระหว่างสยามกับปรัสเซีย มาถึงการเสด็จพระราชดำเนินของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวในปี ค.ศ. 1934 และพิธีเปิดแผ่นป้ายรำลึกในปี ค.ศ. 2026 ผมเห็นเส้นทางประวัติศาสตร์ที่เชื่อมโยงเหตุการณ์ทั้งสามช่วงเวลาเข้าด้วยกันอย่างมีความหมาย
จากสนธิสัญญาที่วางรากฐานความสัมพันธ์ระหว่างสองราชอาณาจักร สู่การแลกเปลี่ยนความรู้และความสนใจด้านเทคโนโลยี จนกระทั่งกลายเป็นมิตรภาพระหว่างผู้คนที่ร่วมกันอนุรักษ์ประวัติศาสตร์
ผมเชื่อว่ายังมีทั้งคนไทยและคนเยอรมันอีกจำนวนมากที่ไม่ทราบว่า ประเทศของเราทั้งสองมีความสัมพันธ์อันยาวนานเพียงใด และยังมีเหตุการณ์สำคัญอีกมากมายที่รอให้ผู้สนใจเข้าไปค้นคว้าและนำเรื่องราวกลับมาเผยแพร่
ประวัติศาสตร์การทูตจึงไม่จำเป็นต้องจำกัดอยู่ในหอจดหมายเหตุหรือเอกสารราชการ แต่สามารถเข้าถึงผู้คนผ่านบทความ ภาพถ่าย สถานที่ และประสบการณ์ของผู้ที่มีโอกาสเข้าไปสัมผัสเหตุการณ์เหล่านั้น
ท้ายที่สุด ผมอยากขอบคุณคุณ Martin Hoeck เพื่อนชาวเยอรมันที่น่ารักคนนี้อีกครั้งสำหรับความตั้งใจในการศึกษาพระราชประวัติของพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัว และการมีส่วนสำคัญในการจัดทำแผ่นป้ายรำลึก ณ Niederfinow
รวมถึงขอขอบคุณทุกฝ่ายทั้งชาวไทยและชาวเยอรมันที่ร่วมกันทำให้ความทรงจำเมื่อ 92 ปีก่อนกลับมามีความหมายในปัจจุบัน
สรุปว่า แม้วันพิธีเปิดแผ่นป้ายรำลึกจะเป็นวันที่อากาศหนาวเย็น แต่สำหรับผม ความอบอุ่นจากมิตรภาพไทย–เยอรมันในวันนั้นจะยังคงอยู่ในความทรงจำอีกนานแสนนานครับ
ผมหวังว่าบทความนี้จะช่วยให้ผู้อ่านได้รู้จักอีกหนึ่งหน้าประวัติศาสตร์ของประเทศไทยในต่างแดน และเข้าใจว่าความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับเยอรมนีไม่ได้เพิ่งเริ่มต้นขึ้นในยุคของเรา หากเป็นมิตรภาพที่ได้รับการสืบสานจากคนรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่งมาอย่างยาวนาน
📍 สถานที่ประวัติศาสตร์: Schiffshebewerke Niederfinow
ลิฟต์ยกเรือ Niederfinow ตั้งอยู่ในรัฐบรันเดินบวร์ค ทางตะวันออกเฉียงเหนือของกรุงเบอร์ลิน สถานที่แห่งนี้ยังคงเป็นอนุสรณ์แห่งความก้าวหน้าทางวิศวกรรมของเยอรมนี และเป็นจุดเชื่อมโยงความทรงจำทางประวัติศาสตร์ระหว่างไทยกับเยอรมนี
ผู้สนใจสามารถค้นหาตำแหน่งสถานที่จริงจากแผนที่ด้านล่าง และเดินทางไปเยี่ยมชมผลงานวิศวกรรมอันยิ่งใหญ่ที่พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวและสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณีเคยเสด็จพระราชดำเนินเยือนเมื่อวันที่ 7 กรกฎาคม พ.ศ. 2477
เอกสารอ้างอิง
Martin Hoeck. Die Gedenktafel für das siamesische Königspaar am Schiffshebewerk Niederfinow – Historische Erinnerung und gelebte Diplomatie. หน้า 16–19 (บทความภาษาเยอรมันที่ได้รับจากผู้เขียน)
Martin Hoeck. Der Besuch des Königs von Siam 1934 in Eberswalde, Niederfinow und der Schorfheide. Eberswalder Jahrbuch 2021, หน้า 102–107
Amt Britz-Chorin-Oderberg. Schiffshebewerk Niederfinow: Enthüllung der Gedenktafel zum Besuch des siamesischen Königspaars im Jahr 1934. เผยแพร่ 26 กุมภาพันธ์ 2026
ผู้เรียบเรียง: ดร.ณัฐพล จารัตน์
หมายเหตุ: บทความนี้เรียบเรียงจากเอกสารประวัติศาสตร์ภาษาเยอรมัน ประกอบกับประสบการณ์ส่วนตัวของผู้เขียนในการเข้าร่วมพิธีเปิดแผ่นป้ายรำลึกเมื่อวันที่ 25 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2569

